Related Links
België: verplichte
verwijzing voor
euthanasie

De Belgische wet
op euthanasie
-de geweten clausule

Standpunt over
medische beslissingen
 rond het levenseinde
en euthanasie

Omgaan met
euthanasie en andere
vormen van medisch
begeleid sterven

Wet betreffende de rechten van de patiënt

Projectbrief 01

Brief van de
Wetenschappelijke
Vereniging van Vlaamse
Huisartsen

Projectbrief 02

Projectbrief 03

House of Lords
Conscientious Objection
and Euthanasia

Referral:
A False Compromise

Art. 3. § 1. De arts die euthanasie toepast, pleegt geen misdrijf wanneer hij er zich van verzekerd heeft dat :
- de patiënt een meerderjarige of een ontvoogde minderjarige is die handelingsbekwaam en bewust is op het ogenblik van zijn verzoek;
- het verzoek vrijwillig, overwogen en herhaald is, en niet tot stand gekomen is als gevolg van enige externe druk;
- de patiënt zich in een medisch uitzichtloze toestand bevindt van aanhoudend en ondraaglijk fysiek of psychisch lijden dat niet gelenigd kan worden, en dat het gevolg is van een ernstige en ongeneeslijke, door ongeval of ziekte veroorzaakte aandoening;
en hij de in deze wet voorgeschreven voorwaarden en procedures heeft nageleefd.

2.  House of Lords Select Committee on Assisted Dying for the Terminally Ill Bill. Minutes of Evidence; Examination of Witnesses. 13 January, 2005 (Questions 1880 - 1899): Professor Bart van den Eynden (Q1881)  (Accessed 2005-10-25)  Professor Bart van den Eynden is hoogleraar Palliatieve zorg aan de Universiteit van Antwerpen, een palliatieve arts die verantwoordelijk is voor een palliatieve afdeling met 12 bedden en de arts van een ondersteunend team palliatieve zorgverleners voor 1000 acute ziekenhuisbedden in Antwerpen. Hij is plaatsvervangend lid van de Belgische Federale Controle- en Evaluatiecommissie inzake euthanasie, die 16 leden telt. [Terug]

3. “. . . the whole movement for legislation of euthanasia in Belgium did not arise from a real caring for the suffering patient but started as a political concern and turned into an ideological debate with two opposite camps.” [". . . de hele beweging voor het regelen bij wet van euthanasie in België was niet het resultaat van echte zorg om de lijdende patiënt, maar begon als een politieke aangelegenheid en veranderde in een ideologisch debat tussen twee tegenovergestelde kampen."]   House of Lords Select Committee on Assisted Dying for the Terminally Ill Bill. Minutes of Evidence; Examination of Witnesses. 13 January, 2005 (Questions 1855 - 1859): Professor Bart van den Eynden(Q1855) (Accessed 2005-10-25)
Broeckaert, B. Janssens, R. “Palliative Care and Euthanasia: Belgian and Dutch Perspectives.” p.20-21 Ethical Perspectives 9/2-3 (June - September - 2002) 156 - 176 (Accessed 2005-10-27) [Terug]

4. “GPs 'must change attitude' over euthanasia.” Expatica, 5 December, 2003 (Accessed 2005-10-13) [Terug]

5.  Letter from the Administrator, Protection of Conscience Project, to the Belgian Association of General Practitioners, 23 July, 2004.[Terug]

6.  Letter from the Belgian Association of General Practitioners to the Administrator, Protection of Conscience Project, 24 August, 2004.[Terug]

7. Letter from the Administrator, Protection of Conscience Project to the Belgian Association of General Practitioners, 25 April, 2005.  Letter from the Administrator, Protection of Conscience Project to the Belgian Association of General Practitioners, 6 October, 2004. Sent again by e-mail on 29 September, 2005. [Terug]

8.  “Euthanasia for 200 in first year.” Expatica, 25 November, 2003. (Accessed 2005-10-13) [Terug]

9.   “One Belgian dies each day from euthanasia procedures.” Expatica, 21 April, 2005.  (Accessed 2005-10-13) [Terug]

10.   “One Belgian dies each day from euthanasia procedures.” Expatica, 21 April, 2005.  (Accessed 2005-10-13) [Terug]

11.  MOENS, M. Maintenance and Improvement of quality health care: The Belgian Health Care System Revisited  September 27, 2003  (Accessed 2005-10-13) [Terug]

12.   In Table 5, MOENS, M.  Maintenance and Improvement of quality health care: The Belgian Health Care System Revisited  September 27, 2003 (Accessed 2005-10-13) [Terug]

13.   “Belgian euthanasia cases 'exceed official reports.'” Expatica, 6 September, 2005.  (Accessed 2005-10-13) [Terug]

14.  “There are assumptions that it is the same quantity as it is in The Netherlands. It means that at least 50 per cent is not reported and maybe it is more, but because it is not reported you do not know.”  ["Er wordt aangenomen dat het om dezelfde aantallen gaat als in Nederland. Dit betekent dat minimaal 50 procent niet wordt gemeld. Mogelijk is het echter meer, maar omdat het niet wordt gemeld, weet je het niet." ]House of Lords Select Committee on Assisted Dying for the Terminally Ill Bill. Minutes of Evidence; Examination of Witnesses. 13 January, 2005 (Questions 1860 - 1879): Professor Bart van den Eynden(Q1866)  (Accessed 2005-10-25)  Voorzitter Wim Distelmans van de Federale Controle- en Evaluatiecommissie heeft op basis van de Nederlandse situatie gesuggereerd dat het daadwerkelijke aantal gevallen van euthanasie in België 150 per maand is: vijf keer zoveel als gemeld. Quoted in “Belgian euthanasia cases 'exceed official reports.'” Expatica, 6 September, 2005.  (Accessed 2005-10-13) [Terug]

15. “For some people, you get to a certain stage when you really can say, ‘I’ve had enough of this palliative care. I’d like to kind of, kind of leave this word a bit more more quickly.’ And I think, therefore, that physician assisted suicide should be an option within good palliative care services.” ["Sommige mensen bereiken op een bepaald moment een fase waarop ze met recht kunnen zeggen dat ze genoeg hebben van palliatieve zorg. Dat ze deze wereld wat sneller achter zich willen laten. En daarom vind ik dat medisch begeleide zelfdoding onderdeel van goede palliatieve zorgverlening moet uitmaken."] Interview of Michael Irwin, 19 October, 2005. Outlook: BBC World Service  (Accessed 2005-10-20) [Terug]

16.  Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen, Omgaan met euthanasie en andere vormen van medisch begeleid sterven (september, 2003) [Flemish Palliative Care Federation, Dealing with Euthanasia and Other Forms of Medically Assisted Death (September, 2003)] (Accessed 2005-10-27) In Dutch and English. [Terug]

17.  Broeckaert, B. Janssens, R. “Palliative Care and Euthanasia: Belgian and Dutch Perspectives.” p.20-21 Ethical Perspectives 9/2-3 (June - September - 2002) 156 - 176 (Accessed 2005-10-27)[Terug]

18.  Broeckaert, B. Janssens, R. “Palliative Care and Euthanasia: Belgian and Dutch Perspectives.” p.20-21 Ethical Perspectives 9/2-3 (June - September - 2002) 156 - 176 (Accessed 2005-10-27) [Terug]

19.  http://www.leif.be . “Het LEIFproject is een open initiatief en bestaat uit mensen en verenigingen die streven naar een menswaardig levenseinde voor iedereen, waarbij respect voor de wil van de patiënt voorop staat.” (The Life’sEnd Information Forum project is an initiative of people and associations that strives to achieve a humane end of life for everyone by putting first respect for the will of the patient.) [Terug]

20.  House of Lords Select Committee on Assisted Dying for the Terminally Ill Bill. Minutes of Evidence; Examination of Witnesses. 13 January, 2005 (Questions 1860 - 1879): Professor Bart van den Eynden (Q1862)  (Accessed 2005-10-25) [Terug]

21.  Ook in dit opzicht wijkt de verklaring af van het oorspronkelijke standpunt van de Federatie, zoals beschreven door Broeckaert en Janssens. De FPVZ had met succes betoogd dat de rol van de tweede arts in het euthanasieproces moest worden uitgebreid van simpelweg bevestigen dat de patiënt ongeneeslijk ziek is tot bevestigen dat het fysieke of mentale lijden van de patiënt niet kan worden gelenigd, maar had niet gesuggereerd dat een lid van het team palliatieve zorgverleners dienst zou kunnen doen als tweede arts bij een euthanasieverzoek. [Terug]

22.  De Federatie betoogt dat rechtstreekse medewerking volledig in tegenspraak is "met de nadruk die wij willen leggen op de continuïteit van de zorgverlening en de in de organisatie van de Vlaamse palliatieve zorg ingeschreven emancipatorische bekommernis: het basisprincipe dat de georganiseerde palliatieve zorg er is om te informeren en te ondersteunen en niet om in de plaats te treden van de reguliere zorg". Met de 'emancipatorische bekommernis' lijkt het verlangen om 'pseudo-keuzes' voor euthanasie te vermijden te worden bedoeld. Dit zijn beslissingen die in feite niet vrijelijk zijn genomen omdat de patiënt niet is geïnformeerd over duidelijke palliatieve alternatieven en dus slechts beperkte keuzemogelijkheden heeft. Als dit het geval is, is het onduidelijk hoe dit in verband staat met wat erop volgt. [Terug]

23.  Rien Janssens, Hen ten Have, David Clark, Bert Brooeckaert et al., “Palliative Care in Europe. Towards a more comprehensive understanding.” European Journal of Palliative Care 8 (2001): p. 20-23. Cited in Broeckaert, B. Janssens, R. “Palliative Care and Euthanasia: Belgian and Dutch Perspectives.” p.20-21 Ethical Perspectives 9/2-3 (June - September - 2002) 156 - 176  (Accessed 2005-10-27) [Terug]

24.  World Health Organization Definition of Palliative Care.  (Accessed 2005-10-13) [Terug]

25.  Doyle D, Hanks G, MacDonald N. Oxford Textbook of Palliative Medicine. Oxford University Press, 1993. Quoted at [site] (Accessed 2005-10-13) [Terug]

26.   American Academy of Hospice and Palliative Medicine Position Statements: Comprehensive End-of-Life Care and Physician-Assisted Suicide. Approved by the Board of Directors, June 25, 1997. (Accessed 2005-10-13) [Terug]

27.   Somerville, Margaret, Death Talk: The Case against Euthanasia and Physician Assisted Suicide. Montreal: McGill-Queen’s University Press, 2001, p. 124, quoting T. Quill,”The Case for Euthanasia,” “Searching for the ‘Soul’ of Euthanasia,” 11th International Congress on Care of the Terminally Ill, Montreal, 1996. [Terug]

28.   Organ Trade GP suspended. BBC News,15 October, 2002  (Accessed 2004-01-06)  See also Dyer, Owen, “Organ trafficking prompts UK review of payments for donors”. British Medical Journal 2002;325:924 (26 October) [Terug]

29. Wet betreffende de rechten van de patiënt, Art.8.§ 2 [Law Regarding the Rights of the Patient, Art. 8.§ 2 ] Selected sections in English and Dutch [Terug]

30. Murphy, Sean, Planned Parenthood and "Anti-Choice" Rhetoric: A response to "Planned Parenthood Targets 'Anti-choice' Docs" [Mario Toneguzzi, Calgary Herald, August 19, 2004] [Terug]

31. Budziszewski, Jay, “Handling Issues of Conscience”. The Newman Rambler (Spring/Summer 1999, Vol. 3, No. 2). [Terug]

32. House of Lords Select Committee on Assisted Dying for the Terminally Ill Bill. Minutes of Evidence; Examination of Witnesses. 13 January, 2005 (Questions 1860 - 1879): Professor Bart van den Eynden (Q1861)  (Accessed 2005-10-25) [Terug]

33.  Document geciteerd in Project-rapport 2004-01 (beperkte oplage)  [Terug]

34.  Benson, Iain, T. "Autonomy", "Justice" and the Legal Requirement to Accommodate the Conscience and Religious Beliefs of Professionals in Health Care (Revised March 2001) [Terug]

35. "Shared decision making in the medical encounter: what does it mean? (or, it takes at least two to tango)." Social Science and Medicine 44, 681-692.  In a later paper on the same subject, the authors stated: “If a physician cannot, in good conscience, endorse the patient’s preference, then there is no agreement on the decision to implement even though the deliberation process was shared . . . patients face constraints in that their preferences . . . can only be implemented if a physician agrees to do so. On the other hand . . . A patient turned down by one physician can make the same treatment request to another . . . A refusal from the first physician does not preclude her from receiving the desired services from the second.” ["In een latere verhandeling over hetzelfde onderwerp verklaren de auteurs het volgende: "Als een arts de wensen van de patiënt niet zonder gewetensbezwaar kan goedkeuren, is er geen overeenstemming over de tenuitvoerbrenging van het besluit, hoewel er gezamenlijk overleg is gepleegd . . . patiënten hebben te maken met de beperking dat hun wensen . . . alleen ten uitvoer kunnen worden gebracht als een arts daarmee akkoord gaat. Anderzijds . . . kan een patiënt die door een arts is geweigerd een verzoek tot dezelfde behandeling indienen bij een andere arts. . . Een weigering van de eerste arts betekent niet dat hij of zij de gewenste behandeling niet kan krijgen van de tweede." ] Charles, C., Gafni, A., Whelan, T., 1999. "Shared decision-making in the physician-patient encounter: revisiting the shared treatment decision-making model." Social Science and Medicine 49, 651-661 [Terug]